یوم الله 22 بهمن

مقدّمه

روز 22 بهمن 57 نیز روز نجات ملت ایران از چنگال طاغوتیان زمان، روز آشکار شدن نعمت بزرگ الهی; یعنی، استقلال و آزادی بود.

این مسلم است که هر ملتی تا از وابستگی ها نجات پیدا نکند و از چنگال اسارت و استثمار آزاد نشود، نمی تواند نبوغ و استعداد خود را آشکار سازد و در راه «الله » که راه مبارزه با هر گونه شرک و ظلم و بیدادگری است، گام نهد.

حضرت امام خميني (قدس سره) در قصيده اي كه شامل 44 بيت است او را با حضرت زهراي اطهر مقايسه كرده در بخشي از آن مي گويد:

دختر چون اين دو در مشيمه قدرت

نــامد و نايـد دگــر هماره مــقدر

آن يك امواج علــم را شده مبــدا

ويـن يك افواج حلم را شده مصدر

آن يــك درعالـــم جلالـت كـعبه

وين يك در ملك كبريايـي مشــعر

لم يلـــدم بستـه لـب و گرنه بگفتم

دخــت خدايـند اين دو نــور مطهر

آن يــك خـاك مدينـه كـرد مزين

صفــحه قم را نمود اين يـك انــور

خاك قم ايـن كرد از شـرافـت جنت

آب مــدينه نـمـوده آن يك كــوثر

ويژگيهاى حضرت معصومه (س)

اهمیت علم‌آموزی از بیان بهترین معلّم دنیا

از آنجایی كه قرآن كریم و به طور كلی دین اسلام به مسأله علم آموزی تأكید فراوانی دارند، این تأكید در مكتب امام صادق علیه السلام كه مظهر صفت علم خداوند نیز می باشند جلوه ای ویژه یافته است.

---

در حدیث معتبری در كافی به نقل از آن حضرت می خوانیم :

« لوددت أن أصحابی ضربت رۆوسهم بالسیاط حتی یتفقهوا » (1)

براستی كه دوست دارم كه اصحابم با تازیانه بر سر آنها زده شود تا این كه فقیه شوند و معارف دین را بیاموزند!!

واضح است كه مراد از این جمله تأكید فراوان بر یاد گیری است به گونه ای كه اگر فرض محال شود كه یاد گیری متوقف بر كتك خوردن باشد یادگیری می ارزد به این كه انسان آن كتك و ضرب و شتم را تحمل كند اما از یادگیری دست برندارد!

باز از همین امام همام نقل شده است كه فرموده اند:

« تفقهوا فی الدین فإنه من لم یتفقه منكم فی الدین فهو أعرابی » (2)

در دین خدا تفقه نمایید و دنبال فهم عمیق دینی بروید كه اگر این چنین نباشید مانند اعراب بادیه نشین خواهید بود كه از معارف به دور و محروم اند!

و باز در همان كتاب شریف كافی نقل شده است كه شخصی به آن حضرت عرضه داشت كه مردی تشیع را قبول نموده ولی در كنج خانه خود نشسته و با برادران دینی خود ارتباطی برقرار نمی نماید نظر شما راجع به او چیست ؟

آن حضرت می فرمایند:

چنین شخصی چگونه فهم دینی خود را عمق خواهد بخشید ؟! (3)

و باز آن حضرت - علی ما نقل - به بشیر دهّان فرموده اند كه :

« لا خیر فی من لا یتفقه من أصحابنا یا بشیر إن الرجل منهم إذا لم یستغن بفقهه احتاج إلیهم فإذا احتاج إلیهم أدخلوه فی باب ضلالتهم و هو لا یعلم » (4)

یعنی هیچ خیری نیست در شیعه ای كه اهل علم آموزی نباشد ای بشیر اگر یك شیعه در فهم دینی به مرحله كمال نرسد بالآخرة در بعضی از زمینه ها محتاج دیگران خواهد شد و وقتی كه چنین شد او را از آن جا كه نخواهد فهمید گمراه خواهند ساخت !!

چقدر این فرمایش أخیر حضرت صادق علیه السلام برای امروز ما راهگشاست ، امروزی كه علوم و فنون مختلفی كه بشر به آن احتیاج دارد در دست دشمنان اسلام است و از این علوم و فنون علیه دین و بشریت و انسانیت و برای ترویج ضلالت و گمراهی و توسعه سلطه خود بر دنیا استفاده می نمایند به همین دلیل است كه فرموده اند :

« علم سلطان است هر كس كه آن را یافت تسلط می یابد وهر كس كه دنبال آن نرفت تحت سلطه واقع خواهد شد »

« العلم سلطان من وجده صال به ومن لم یجده صیل علیه » (5)

و به همین دلیل است كه ما در اسلام چیزی به نام اتمام علم آموزی نداریم و طبق حدیث معروف پیامبر اكرم صلی الله علیه و آله از گهواره تا زمان گور باید به دنبال مطالعه و علم آموزی باشیم و به قول بعضی از بزرگان ما در اسلام چیزی به نام فارغ التحصیل نداریم و در برخی از احادیث خسته نشدن از طلب علم از علامات عاقل برشمرده شده است كه از آن می توان استفاده نمود كه اگر شخصی خود را فارغ از تحصیل و غیر محتاج به یاد گیری بداند حال در هر مرحله ای از علم كه می خواهد باشد ، چنین شخصی در واقع از عقل كاملی بهره مند نیست در حدیثی از پیامبر اكرم صلی الله علیه و آله و همچنین حدیث دیگری از امام رضا علیه السلام برای عاقل ده علامت شمرده شده است كه یكی از آنان خسته و ملول نشدن از طلب علم در تمام طول عمر می باشد : ... لا یمل من طلب العلم طول عمره أو طول دهره ...(6)

ما ایرانیان وارثان ابو ریحانی هستیم كه هنگام مرگش می گفت بدانم و بمیرم بهتر است از این كه ندانم و بمیرم و ما از همان نسلی هستیم كه پیامبر اكرم صلی الله علیه و آله - علی ما نقل - راجع به ما فرموده اند:

اگر علم یا ایمان در آسمان هم باشد مردانی از فارس به آن دست می یابند.

و امروزه به اثبات رسیده است كه متوسط هوش جوانان ایرانی از متوسط هوش جوانان سایر ملل بالاتر است و جوان دانشگاهی و حوزوی ما هیچ بهانه ای برای صرف تمام لحظات در یادگیری ندارد !

البته نكته ای كه در احادیث مورد تأكید است و باید متذكر شد این است كه انسان دارای هر پست و مقام و هر شغل و حرفه ای می باشد باز از علوم دینی به هیچ وجه بی نیاز نیست مقصود این نیست كه همه باید به حوزه علمیه رفته و مشغول تحصیل به شكل رسمی آن شوند بلكه مقصود این است كه به هر شكل ممكن یك انسان مۆمن باید دائما در كنار هر مشغله ای كه دارد به معارف دینی نیز بپردازد چه به شكل مطالعه و چه به شكل شركت در كلاس درس و چه به شكل گوش فرا دادن به گویندگان دینی در منابر و مساجد و چه در رسانه ها ‍ ی جمعی و خلاصه از هر راه ممكن و معارف دینی نیز اعم است از احكام و اعتقادات و تفسیر و تاریخ و غیره!!

 

پی‌نوشت ها:

1-كافی ج1ص31 .

2- همان .

3- همان ص31و32 .

4- همان ص32 .

5- شرح نهج البلاغه ابن ابی الحدید ج20 ص319 .

6- تحف العقول ص443 وعلل الشرایع ج1ص116 .

راهکارهایی برای مقابله با عدم تمرکز

من خود اینجا و دلم جای دگر

در بخش اول راهکارهایی برای مقابله با عدم تمرکز، به نحوه تمرکز در کلاس درس و چند شیوه مطالعه متمرکز از جمله تند خواندن و یادداشت برداری نگاهی داشتیم. در این شماره به سایر شیوه های مطالعه متمرکز اشاره می کنیم.

سۆال کردن

پیش از مطالعه، با یکی دو سۆال، ذهن خود را هدفدار کنید. وقتی می گوییم که هنگام مطالعه مدام از خودتان سۆال کنید، منظورمان این است که پیش از مطالعه، در حین مطالعه و پس از آن، می توانید از خود درباره مباحث کتاب سۆال کنید.

بپرسید

در کتاب «روش های مطالعه» نوشته «کی پی بالدریج»، ترجمه دکتر علی اکبر سیف، به طرح سۆالات هفتگانه «گانیه» اشاره شده است. طرح این سۆالات، بسیار ارزشمند و مفید است و فوق العاده در ایجاد تمرکز حواس مۆثر است. ما در زیر به اختصار، این سۆالات هفتگانه را توضیح می دهیم.

1-  سۆالات حافظه ای:

این سۆالات، کم اهمیت ترین سۆالات هستند و صرفاً با یادآوری اطلاعات سر و کار دارند؛ مانند: کشورهای همسایه ایران کدامند؟ بوعلی سینا در چه تاریخی متولد شده است؟ جنگ جهانی اول در چه تاریخی رخ داد؟

2-  سۆالات ترجمه ای:

این نوع سۆالات، بهتر از سۆالات حافظه ای هستند و به بیان یک مفهوم پیچیده یا یک مطلب دشوار به زبان ساده تر می پردازند، مانند اینکه: «گشتاور به زبان ساده یعنی چه؟»، «فرمول انیشتین به زبان من چه می شود؟»، «افزایش شعاع مولکولی را نسبت به افزایش عدد اتمی روی نمودار چگونه می توان نشان داد؟»

3-  سۆالات تفسیری:

این سۆالات را سۆالات رابطه ای هم می گویند و به کشف درک روابط میان دو مفهوم می پردازند. این رابطه می تواند تشابه یا تفاوت باشد؛ سۆالاتی مانند: «تفاوت دندان های گوشتخواران با گیاهخواران چیست؟»، «حافظه از نظر ساختار و عملکرد، چه وجه تشابهی با کامپیوتر دارد؟»

4-  سۆالات کاربردی:

این سۆالات، همان طور که از نامشان بر می آید، می خواهند مطالب علمی را به مسائل روزمره ربط دهند و آنها را در عمل بسنجند؛ مثلاً «چگونه می توان از اصطحکاک ناشی از کشش اجسام روی زمین کاست؟»، «تشویق، بلافاصله پس از یک عمل خوب، چه نقشی در شکل گیری شخصیت کودک دارد؟» و ...

5-  سۆالات تحلیلی:

این سۆالات، منطقی و استدلالی نیز خوانده می شوند. در این نوع از  سۆالات، قدم های منطقی یک شخص یا تغییر و تحول یک شی ء یا وضعیت را از نقطه شروع تا پایان بررسی می کنیم؛ مثلاً «آنتونی رابینز، روان شناس به نام امروز، چگونه با ناکامی ها، زندگی خود را دگرگون کرد؟» یا «هواپیما چگونه به وجود آمد؟»

6-  سۆالات ترکیبی:

این سۆالات به سۆالات خلٌاق معروفند. در این سۆالات، شما با پهلوی هم قرار دادن اطلاعات و ایده ها و اندیشه های قبلی به طرح اندیشه های نو دست می زنید و آن را به پرسش می گذارید؛ مثلاً «تناسب جمعیت و مسکن را در 20 سال آینده ایران چگونه پیش بینی می کنید؟» یا «چه ماده ای می توان به چای افزود تا نوشیدنی خوش طعم تری شود؟»

7-  سۆالات ارزش نگاری:

این سۆالات، قوی ترین سۆالات است. در این سۆالات، ما درباره مۆلف، نویسنده، مترجم، و متن کتاب داوری می کنیم و نظر و روش خودمان را با نظر و روش آنها مقایسه می کنیم؛ مثلاً از خود می پرسیم که از بین رمان های رومن رولان، نویسنده فرانسوی (جان شیفته، ژان کریستف، زندگی تولستوی،زندگی بهتوون و ... ) کدام اثر، شخصیت خود رومن رولان را نشان می دهد؟

باید توجه داشته باشید که این سۆالات را خواننده طرح می کند و از خود سۆال می کند و به آنها پاسخ می دهد و هر چه سۆال قوی تر مطرح شود، تمرکز و علاقه بیشتری هم  ایجاد می شود. تأکید می کنیم که خودتان باید سۆال طرح کنید؛ نه اینکه به چند سۆال مطرح شده در کتاب پاسخ دهید. وقتی که خود شما سۆال طرح می کنید، بیشتر به پاسخگویی علاقه مند می شوید؛ البته به سۆالات کتاب هم فکر کنید و به دنبال پاسخگویی به آنها هم باشید، اما حتماً با توجه به متن، اطلاعات قبلی و نظر و ایده خود، سۆالات دیگری را هم مطرح کید.

 

یادداشت عوامل حواس پرتی

عوامل حواس پرتی هیچ گاه به صفر نمی رسند؛ حتی اگر شما بهترین شیوه مطالعه را در پیش گرفته باشید.

گاهی اوقات، با اینکه غرق یک درس هستید، کاری به خاطرتان می آید که تصمیم داشتید آن روز انجام دهید. این یادآوری باعث می شود که دیگر نتوانید روی درس تمرکز کنید. بهترین و مۆثر ترین راه برای مقابله با این عدم تمرکز، نوشتن آن کار روی یک برگ کوچک کاغذ است؛ برای مثال در اوج درس، شما به ذهنتان می رسد که امروز باید برای خرید کفش به بازار بروید. وقتی شما این موضوع را یادداشت می کنید، دیگر خیالتان راحت می شود که فراموش نخواهید کرد و می توانید به مطالعه متمرکز خود ادامه دهید؛ اما اگر ننویسید و بگویید«باشد برای بعد» یا «می دانم که یادم نمی رود» توانایی ذهن خود را کم کرده اید؛ پس هر چه در حین مطالعه به خاطرتان می آید و عامل مزاحم تلقی می شود، گوشه ای یادداشت کنید. اینکه باید نان بخرید، جزوه دوستتان را بدهید، دروس دیگری را مطالعه کنید و ... ، همه را یادداشت کنید و بار ذهنی مربوط به آن را تخلیه کنید و با خیال راحت به مطالعه ادامه دهید.

هنگامی که حواستان پرت می شود و ذهنتان سرگردان است، مرتب به خودتان هشدار دهید که «حالا اینجا باش». این روش کم کم سبب می شود که توجه شما به موضوع مورد نظر جلب شود

حالا اینجا باش!

بارها از دانش آموزان شنیده ام که می گویند به قول معروف نفسم از جای گرم در می آید و اگر جای آنها بودم و در هجوم این همه افکار متنوع قرار می گرفتم، نمی توانستم تمرکز کنم؛ چون جوانی است و صدها فکر، و وقتی به یک فکر پشت می کنی، فکر و خیال دیگری ذهنت را اشغال می کند. روان شناسان یکی از راه های مبارزه با این فرار تمرکز را اصل «حالا اینجا باش می دانند». این شیوه ممکن است ظاهراً ساده به نظر بیاید ولی در عین حال بسیار مۆثر است. در این شیوه، هنگامی که حواستان پرت می شود و ذهنتان سرگردان است، مرتب به خودتان هشدار دهید که «حالا اینجا باش». این روش کم کم سبب می شود که توجه شما به موضوع مورد نظرتان جلب شود؛ البته لازم است که در طول روز زمانی را برای پرداختن به تفکرات و تخیلاتی که به ذهنتان هجوم می آورد، اختصاص دهید؛ برای مثال، یک ربع یا نیم ساعت از روز خود را به این کار اختصاص دهید و به هیچ وجه در این مدت، به کار دیگری نپردازید و فقط ذهن خود را آزاد بگذارید تا به هر چه می خواهد فکر کند؛ چون فقط در صورتی که زمانی را به این کار اختصاص دهید، می توانید به روح و روانتان در زمان های دیگر بقبولانید که اکنون زمان فکر کردن به افکار مزاحم نیست و شما زمان دیگری را به این کار اختصاص داده اید؛ البته اوایل کار ممکن است با وجود اختصاص دادن این زمان، باز هم تمرکزتان بارها در میانه درس و مطالعه از بین برود، اما اگر روی این کار پافشاری کنید و هر بار که حواستان پرت شد، به خود بگویید که «حالا اینجا باش و این افکار را بگذار برای زمان مورد نظر» بمرور شاهد این خواهید بود که تعداد دفعاتی که حواستان پرت می شود، کمتر و کمتر خواهد شد؛ به عبارت دیگر، باید صبور باشید تا شاهد پیشرفت خود در این زمنیه باشید.

 

خود را ضد ضربه کنید    

یکی از باورهای بسیار نادرست برخی از شما این است که برای تمرکز حواس داشتن باید در محیط، سکوت مطلق برقرار باشد. واقعیت این است که هر چند خوب است در مکان مطالعه سر و صدای کمتری باشد، اما به هیچ عنوان در جست و جوی محیطی نباشید که سکوت مطلق بر آن حکمفرما باشد.    

سکوت، نسبی است و سر و صدای محیط های مختلف با هم متفاوت است. بهترین مکان برای مطالعه جایی است که سر و صدا در آن از بقیه جاهای موجود کمتر باشد؛ مثلاً شما اکنون می خواهید مطالعه کنید و تنها مکانی را که در اختیار دارید، اتاقی است که در آن تلویزیون روشن است. مسلماً این محیط ایده آل نیست، اما شما در دورترین نقطه اتاق از تلویزیون و پشت به آن می نشینید و مطالعه می کنید. در این حالت، شما از بهترین شرایط ممکن برای مطالعه استفاده کرده اید. یک نکته دیگر را هم بگویید: اساساً مطالعه در جای کاملاً ساکت غلط است.

اگر شما با کوچک ترین سر و صدایی تمرکز حواستان به هم می ریزد و ایجاد تمرکز دوباره برایتان بسیار مشکل است، باید در فضایی که تا حدودی در آن سر و صداست مطالعه کنید؛ چون  همیشه شرایط آرمانی در منزل، مدرسه یا حتی سر جلسه آزمون سراسری حاکم نیست و آن وقت شما نمی توانید در این شرایط تمرکز لازم  را داشته باشید.

یکی از رتبه های برتر گروه آزمایشی علوم ریاضی و فنی دو سال گذشته در گفت و گو با پیک سنجش می گفت: «خواهر کوچکم در خانه اصلاً به شرایط من توجه نداشت و آن قدر سر و صدا می کرد که من می گفتم تو مرا ضد ضربه کرده ای و هیچ حادثه غیر مترقبه ای در آزمون سراسری نمی تواند تمرکز مرا به هم بریزد.»

طبق تحقیقات ژاپنی ها میزان مطالعه، بازدهی، میزان به خاطر سپاری و تمرکز با میزان نظم و ترتیب اتاق ها نسبت مستقیم دارد.

 

فضای مطالعاتی تان را مرتب و منظم کنید

اخیراً ژاپنی ها تحقیقات جالبی را روی یک گروه هزار نفری انجام داده اند. کودکان ده ساله ای که از بهره هوشی، استعداد و توانایی ذهنی نسبتاً یکسانی برخوردار بوده اند، هر یک از این کودکان در محیط متفاوتی از دیگران قرار گرفتند؛ محیط مطالعه نفر اول بسیار درهم ریخته و شلوغ بود؛ اتاق نفر دوم آشفتگی نستباً کمتری داشت؛ اتاق نفر سوم نسبت به نفر دوم کمی منظم تر و با وسایل کمتری بود، و به همین ترتیب تا نفر هزارم که اتاقی بسیار منظم، مرتب و با حداقل وسایل داشت.

 

 کتاب یکسانی را به همه دادند و به هر یک فرصتی مناسب برای مطالعه در اتاق های مخصوص داده شد. بعد از پایان زمان تحقیق، بررسی نتیجه ها بسیار جالب بود: میزان مطالعه، بازدهی، میزان به خاطر سپاری و تمرکز با میزان نظم و ترتیب اتاق ها نسبت مستقیم داشت؛ یعنی هر چه فردی در اتاق با اسباب و وسایل کمتر، مرتب تر و منظم تر قرار گرفته بود، بازدهی کمٌی و کیفی بیشتری را در مطالعه خود نشان می داد.

بنابراین، برای مطلعه مۆثر تر و مفیدتر، هر چه می توانید در محیطی با وسایل و اسباب کمتر و منظم تر و مرتب تر قرار گیرید. «شاکتی گواین» در کتاب «بازتاب های نور» می گوید: «هر وضعیت درونی، انعکاس بیرونی و محیطی دارد و هر وضعیت محیطی بازتاب درونی»؛ یعنی وضعیت منظم پیرامون شما به نظم فکری و درونی شما کمک می کند و همچنین نامنظمی، سبب آشفتگی ذهنی شما می شود؛ پس قبل از مطالعه، دو سه دقیقه هم که شده، به مرتب کردن اتاق یا میز مطالعه خود بپردازید و این مسأله را جدی بگیرید.

قضاوت ما !!

---

زن و مرد جوانی به محله جدیدی اسبا‌ب‌کشی کردند.

روز بعد ضمن صرف صبحانه، زن متوجه شد که همسایه‌اش درحال آویزان کردن رخت‌های شسته است و گفت: لباس‌ها چندان تمیز نیست. انگار نمی‌داند

چطور لباس بشوید. احتمالاً باید پودر لباس‌شویی بهتری بخرد.

همسرش نگاهی کرد، اما چیزی نگفت.

هر بار که زن همسایه لباس‌های شسته‌اش را برای خشک شدن آویزان می‌کرد، زن جوان همان حرف را تکرار می‌کرد.

حدود یک ماه بعد، روزی زن از دیدن لباس‌های تمیز روی بند رخت تعجب کرد و به همسرش گفت:

"یاد گرفته چطور لباس بشوید. مانده‌ام که چه کسی درست لباس شستن را یادش داده.."

مرد پاسخ داد: من امروز صبح زود بیدار شدم و پنجره‌هایمان را تمیز کردم !!

ماجراجویی در ازدواج

---

شما می توانید یک نابغه باشید

---

ترکیب آنها شما را قادر می سازد تا کارهای فوق العاده و برجسته انجام دهید . کار اصلی شما ، تنها این است : شناسایی هوش یاهوش های غالب است . بعد باید در هر کاری که سعی می کنید انجام دهید از آن هوش حداکثر استفاده را بکنید .

 

در این مقاله برآنیم تا هر کدام از این هوش ها را با توضیحی مختصر برای شما کاربران گرامی شرح دهیم:

وظایف زن بعد از طلاق یا وفات شوهر در احکام!

---

بعد از آنکه زنی به عقد دائم مردی در آمد و عاملی که سبب بطلان و یا فسخ آن عقد گردد هم وجود نداشت؛ او برای همیشه همسر آن مرد خواهد بود؛ مگر آنکه طلاق یا وفات مرد، بین آن دو جدایی اندازد. به محض آنکه زنی با طلاق یا وفات، همسر خود را از دست داد؛ صاحب احکام ویژه ای می شود که رعایت آنها بر خود او و در مواردی بر دیگران لازم می گردد.

---

 

زن بعد از طلاق

قبل از هر چیز باید بدانیم که طلاق دو گونه است: رجعی و بائن.

طلاق رجعی طلاقی است که فقط مرد حاضر به ادامه زندگی نیست و زن را طلاق می دهد.

طلاق بائن به یکی از این شش نوع طلاق گفته می شود: 1. طلاق قبل از دخول   2. طلاق دخترى كه نه ‌سالش تمام نشده باشد   3. طلاق یائسه    4. طلاق خُلع (زن حاضر به ادامه زندگی نیست از این رو چیزی به مرد می دهد تا او را طلاق دهد) 5. طلاق مبارات (زن و مرد هر دو حاضر به ادامه زندگی نیستند)   6. طلاق سوم

بعد از طلاق رجعی:     

زن تا پایان عده طلاق [1] ، حق ازدواج با کسی را ندارد. چنین زنی برای ازدواج دوباره (چه موقت و چه دائم) باید صبر کند تا این مدت تمام شود [2]؛ مگر آنکه خواستگارش، همان شوهری باشد که او را طلاق داده که در این صورت بی آنکه لازم باشد عقدی خوانده شود و یا عده تمام گردد، زن باید به زندگی قبلی خود بازگشته و آن را از سر بگیرد.

چنین زنی تا زمانی ‌كه در عده است در حكم همسر آن مرد است و از حقوق همسری مانند نفقه، مسکن و پوشش (به شرط آنكه ناشزه نباشد) و نیز ارث بردن برخوردار است.[3]

بنابراین شوهر حق ندارد او را از خانه بیرون کند مگر اینکه فحشایی از او سر زند و یا زن ناشزه شود.[4] زن هم حق ندارد بی اجازه مرد از خانه خارج شود مگر برای ضرورت.[5]

بعد از طلاق بائن:

وظیفه زن در این نوع طلاق، همانند طلاق رجعی است با این تفاوت که حق رجوع به طور کلی از شوهر گرفته می شود [6] و او اگر خواهان زندگی دوباره با آن زن است باید تا پایان عده صبر کند. بعد از او خواستگاری کند. چنانچه زن به زندگی با او رضایت داد باید دوباره عقدی بین آنها خوانده شود تا به هم محرم شوند.

بر چنین زنی احکام همسری اصلا جاری نمی شود و او استحقاق هیچیک از حقوق همسری را ندارد تنها اگر حامله باشد از زمان طلاق تا زمان وضع حمل از حق نفقه ، پوشش و مسکن برخوردار خواهد بود.[7]

زن بعد از وفات همسر:

زن پس از وفات همسرش دو وظیفه عمده دارد: یکی نگه داشتن عده وفات و دیگری حداد گرفتن

الف. نگه داشتن عده

زنی که همسر او از دنیا می رود باید چهار ماه و ده روز [8] عده نگه دارد. این زن اگر حامله باشد بین وضع حمل و پایان آن چهار ماه و ده روز، هر کدام دیرتر به وقوع پیوست همان پایان عده او خواهد بود. برای مثال اگر زنی چهار ماه بعد از وفات شوهر خود وضع حمل کرد باید ده روز دیگر هم صبر کند تا عده اش تمام شود و یا بر عکس، چهار ماه و ده روز گذشت او وضع حمل نکرد؛ هنوز عده اش تمام نشده؛ بلکه باید صبر کند هرگاه که وضع حمل کرد عده او به پایان می رسد.

ب. حداد گرفتن

در وفات شوهر، بر زن واجب است تا زمانی ‌كه در عدّه است «حداد» بگیرد ‌و منظور از «حداد»، ترك زینت در بدن، مثل كشیدن سرمه و زدن عطر و رنگ کردن مو و آرایش کردن صورت و بند انداختن و مانند اینهاست و در لباس به پوشیدن رنگهای شاد و زر و زیور و مانند اینها.

به طور خلاصه: زنی که شوهرش را از دست داده باید هر آنچه را كه زینت حساب مى‌شود آنگونه که معمولا زنها خود را برای شوهر زیبا می نمایند و یا در وقتهایی مثل عیدها و عروسى ‌ها خود را زینت مى کنند؛ ترک کند.

ناگفته نماند که این زینت کردن هم به نسبت اشخاص، زمانها و شهرها، مختلف است؛ بنابراین در این موضوع، عرف و فرهنگ مردم آن سامان ملاک عمل خواهد بود که آیا فلان کار را تزیین به حساب می آورند یا نه.

این را هم باید اضافه کرد که نظافت بدن و لباس و نیز شانه كردن مو و گرفتن ناخنها و همچنین رسیدن به سر وضع منزل و فرزندان، اشكالى ندارد.[9]

 

نکته:

زنى كه در عده وفات است می‌تواند از خانه‌اش بیرون رود ‌و در پی امور زندگی‌اش باشد به خصوص اگر ضرورى باشد و یا حتی کاری باشد که انجامش بهتر است؛ مانند حج، زیارت عتبات، عیادت از مریضها، دیدار با بستگان به خصوص پدر و مادرش.[10]

 

پی نوشتها:

1. «عده» مدت زمانی است که زن باید از ازدواج خودداری کند که این مدت در طلاق، از لحظه اجرای صیغه طلاق شروع شده و با شروع سومین عادت ماهیانه پس از طلاق، به پایان می رسد. این زمان برای زنی که باید عادت شود اما نمی شود سه ماه است. تحریرالوسیلة 3/600

2. الف. زنانی که عده ندارند این مدت در مورد آنها نادیده گرفته می شود؛ مانند زنی که یائسه است یا زنی که قبل از دخول طلاق بگیرد.

ب. زنی که حامله است به محض اینکه وضع حمل کرد، عده اش تمام می شود. تحریرالوسیلة 3/596-597

3. تحریرالوسیلة 3/617

4. همان. نشوز در این موارد یعنی: مخالفت با امر مرد در خروج از منزل

5. همان

6. در طلاق بائنی که از نوع خلع است اگر زن در زمان عده از آنچه بذل کرده تا طلاق داده شود برگشت، مرد حق رجوع به او را خواهد داشت. تحریرالوسیلة 3/629

7. تحریرالوسیلة 3/617

8. بر اساس ماههای قمری.  تحریر الوسیلة 3/603

9. ر.ک به تحریر الوسیلة 3/604

10. تحریر الوسیلة 3/605

اجرت المثل حق منحصر به فرد بانوان

---

زندگی مشترک آسان نیست و زحماتی که بانوان برای آن می‌کشند نیز کم نیست؛ از بچه‌داری گرفته تا خانه‌داری و کار‌هایی از این قبیل که شاید بیشتر ساعات روز را پر کند.

---

زمانی اوضاع برای خانم خانه سخت‌تر می‌شود که شریک زندگی قدر زحمات وی را نداند و فقط انتظار کار داشته باشد. اما شرع و البته قانون چشم خود را بر این زحمات نبسته و در شرع و قانون حقی برای زنان به رسمیت شناخته شده است که به آنان اجازه می‌دهد به دلیل کار‌هایی که در خانه انجام می‌دهند از همسر خود پول دریافت کنند. این حق نه نفقه است نه مهریه؛ بلکه «اجرت‌المثل» نام دارد؛ حقی که به زنان اجازه می‌دهد دستمزد زحماتشان را بگیرند. تا پیش از تصویب تبصره ماده 336 قانون مدنی در سال 1385، شرایط گرفتن اجرت‌المثل دشوار بود، اما اکنون قانون‌گذار به‌نفع بانوان تغییراتی در قانون اعمال کرده است.

شرایط احقاق یک حق

در ابتدا گفتن این نکته ضروری است که هر کاری اجرت‌المثل ندارد؛ زنان برای عملی می‌توانند حق خود را بگیرند که شرعا به عهده آنان نباشد. به‌ عنوان نمونه زن موظف است که وظایف زناشویی خود را در قبال همسر انجام دهد، پس به دلیل انجام این وظایف نمی‌توان تقاضای مبلغی به ‌عنوان اجرت‌المثل کرد؛ اما مثلا زنی که از پدر و مادر همسر خود نگهداری می‌کند، مادری که به‌ فرزند خود شیر می‌دهد، زنی که در خانه به پخت‌و‌پز و نگهداری فرزندان می‌پردازد، می‌توانند اجرت‌المثل بخواهند.

در این موضوع عرف نقش بسزایی ایفا می کند، یعنی در دریافت اجرت‌المثل باید به منطقه و عرفی که در آن رایج است، توجه کرد. مثلا اگر در یک روستا، نگهداری زن از مادر شوهر خود، وظیفه‌ای است که اکثر خانم‌های آن روستا انجام می‌دهند و گرفتن دستمزد برای این کار از نظر عرف پسندیده نیست، در این منطقه زن برای نگهداری از مادر شوهر خود نمی‌تواند تقاضای اجرت‌المثل کند.

سومین شرط دریافت اجرت‌المثل این است که کار باید به دستور شوهر انجام شود. به عبارت دیگر، مثلاً شوهر باید از زن خود بخواهد که لباس‌هایش را بشوید؛ بنا‌براین اگر زن با میل درونی و بدون اینکه شوهرش کاری را از او بخواهد، آن را انجام دهد، دیگر نمی‌تواند به‌ دلیل آن کار تقاضای اجرت‌المثل کند.

قبل از همه اینها زن باید از ابتدا انتظار گرفتن دستمزد برای انجام آن کار را داشته و قصد مجانی انجام دادن کار را نداشته باشد. پس اگر زنی در آغاز کاری را با نیتی مثلا برای رضای خدا یا کمک به خانواده انجام دهد و قصد گرفتن دستمزد را نداشته باشد، هنگام طلاق نمی‌تواند تقاضای اجرت‌المثل کند.

این را نیز باید به یاد داشت که زن برای دریافت اجرت‌المثل حتما باید به دادگاه مراجعه کرده و این حق را از دادگاه طلب کند. پس در صورتی که زن این درخواست را نداشته باشد دادگاه وارد موضوع نمی‌شود و شوهر را مجبور به پرداخت آن نمی‌کند.

نکته دیگر این است که در سال 1385 و پس از تصویب تبصره ماده 336 قانون مدنی، زمان گرفتن اجرت‌المثل تغییر کرد؛ تا قبل از این زنان فقط هنگام طلاق می‌توانستند تقاضای اجرت‌المثل کنند؛ اما بعد از این تاریح زنان در طول زندگی مشترک می‌توانند با رجوع به دادگاه خانواده و ارائه دادخواست، اجرت‌المثل خود را طلب کنند.

مبلغ اجرت‌المثل

در صورت درخواست اجرت‌المثل از سوی زن، پس از اینکه دادگاه مطمئن شد که همه شرایط وجود دارد، موضوع را به کارشناسی ارجاع می‌دهد. کارشناس نیز با توجه به تعداد سال‌هایی که از زندگی مشترک می‌گذرد و کارهایی که زن در طول زندگی انجام داده است میزان اجرت‌المثل را معین می‌کند. در این بین نکاتی وجود دارد؛ برای نمونه زنان شاغل به دلیل اینکه زمان کمتری را در خانه گذرانده‌اند، اجرت‌المثل کمتری می‌گیرند. همچنین در تعیین اجرت‌المثل شأن خانوادگی زن قبل از ازدواج و مسایلی از این قبیل نقش دارد. به همین دلیل در آرای دادگاه‌ها، مبالغ متفاوتی به‌عنوان اجرت‌المثل تعیین می‌شود و در قانون هیچ سقفی برای آن در نظر گرفته نشده است. به طور کلی هر دادگاه با توجه به شرایط زندگی هر شخص میزانی متفاوت را برای مبلغ اجرت‌المثل در نظر می‌گیرد؛ بنابراین برای اجرت‌المثل هیچ عدد معینی را نمی‌توان در نظر گرفت.

تضمین دریافت یک حق

هنگام طلاق تا وقتی که مرد تمام حقوق مالی زن از جمله مهریه، نفقه و اجرت‌المثل را پرداخت نکند، طلاق ثبت نخواهد شد. اما گفتن این نکته نیز ضروری است که اجرت‌المثل مانند مهریه ضمانت اجرای کیفری ندارد؛ یعنی زن نمی‌تواند همسر خود را به‌ دلیل ندادن اجرت‌‌المثل به زندان بیندازد. نکته مهم دیگری که اشاره به آن ضروری به نظر می‌رسد این است که زن فقط در زمان زنده بودن همسرش می‌تواند درخواست اجرت‌المثل کند؛ به‌عبارت دیگر، پس از مرگ همسر نمی‌‌توان از وراث او تقاضای مبلغی به‌عنوان اجرت‌المثل کرد.

جایگزین اجرت‌المثل

حتی اگر شرایطی که برای اجرت‌المثل بیان شد وجود نداشت و زنی هنگام طلاق دستمزد زحماتی را که در خانه مرد متحمل شده است مطالبه کرد، باز هم برای جبران بخشی از زحمات او در خانه مشترک راهی وجود دارد. با توجه به تبصره 6 ماده واحده مربوط به طلاق، دادگاه با توجه به سال‌های زندگی مشترک و کارهایی که زن در منزل شوهر انجام داده است و توانایی مالی مرد، مبلغی را تعیین می‌کند که به آن نحله (بخشش) می‌گویند. اما برای گرفتن نحله هنگام طلاق، اولاً، مرد باید در خواست طلاق کرده باشد، ثانیاً طلاق به دلیل بد رفتاری و تخلف زن از وظایف خویش نباشد و قول و قرار‌های دیگری در مورد مسایل مالی که در زمان عقد بین آنها نیز وجود نداشته باشد؛ اگر این شرایط وجود داشت زن به جای اجرت‌المثل می‌تواند نحله دریافت کند.

البته قانون حمایت از خانواده به‌ تازگی تصویب شده است و به‌ جز مقررات مربوط به خانواده در قانون مدنی بیشتر قوانین و مقررات مرتبط نسخ و بی‌اعتبار شده است؛ اما یکی از مقرره های قانونی که هنوز اعتبار خود را حفظ کرده همین تبصره‌ای است که درباره نحله به آن اشاره کردیم.

رویه‌های مختلف قضات

مقررات مربوط به اجرت‌المثل و نحله عموماً دقیق و جزیی بیان نشده است و این وضع باعث شده است که رویه‌های قضات در تعیین نحله و اجرت‌المثل متفاوت باشد. قضاتی اکنون هستند که به‌هیچ عنوان رای به پرداخت اجرت‌المثل صادر نمی‌کنند. دلیل آنها این است که شرط پرداخت اجرت‌المثل نداشتن قصد تبرع از سوی زن است؛ یعنی زن باید از همان ابتدا انجام کارهای منزل را به شرط دریافت مابه‌ازایی انجام داده باشد و کمتر کسی در ابتدای زندگی چنین هدفی دارد بنابراین عملاً شرایط قانونی پرداخت اجرت‌المثل فراهم نیست. در مقابل بیشتر قضات در صورت مطالبه اجرت‌المثل و وجود شرایط آن رای به پرداخت اجرت‌المثل صادر می‌کنند.

درباره نحله بدانید

این را به یاد داشته باشید که هیچ مردی نمی‌تواند همسرش را بعد از سال‌ها زندگی مشترک، بدون پرداخت حقوق وی طلاق بدهد و راهش را بکشد و برود. اگر شرایط لازم وجود داشته باشد، باید از میان اجرت‌المثل ایام زوجیت یا نحله، یکی را بپردازد. نِحـلِه به کسر «ن» در معانی، هدیه، آیین، مذهب و عقیده آمده است. بعضی از فقها نحله را همان مهریه می‌دانند و با استناد به آیه چهارم سوره نساء: «و اتو النساء صدقاتهن نحله» مهریه را بخششی از سوی مرد برای زن می‌دانند. باید به این نکته دقت کنید که اکنون، نحله در صورتی شرعاً و قانوناً به زوجه تعلق می‌گیرد که شرایط تعلق اجرت‌المثل ایام زوجیت فراهم نباشد.